Ăn xong một đĩa ghẹ hay tôm hấp, bỗng thấy môi ngứa rát, cổ nổi vài mảng mề đay. Chúng tôi gặp tình huống này khá thường xuyên khi đứng cạnh bàn khách. Câu hỏi đầu tiên ai cũng đặt ra là dị ứng hải sản xử lý thế nào. Nói ngắn gọn: ngừng ăn ngay, quan sát hơi thở và mức độ triệu chứng. Nếu có khó thở hay sưng môi, lưỡi thì gọi cấp cứu, đừng chần chừ. Phần dưới đây là những gì đội ngũ chúng tôi hay chia sẻ với khách, để bạn biết lúc nào có thể tự xoay xở và lúc nào phải đi ngay.
Ăn xong nổi mẩn đỏ, ngứa môi: có phải dị ứng không?
Tình huống hay gặp nhất là thế này. Bạn ăn tôm, cua hoặc ghẹ, vài phút sau môi bắt đầu ngứa. Nhiều người nghĩ ngay tới dị ứng. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Hải sản để lâu ngoài không khí dễ sinh histamine. Chính histamine mới là thứ gây ngứa và nổi mẩn. Có lần một nhóm khách gọi đĩa ghẹ hấp, chờ khá lâu mới được dọn ra. Hai người trong nhóm bị ngứa rát và nổi mề đay, cả bàn lo đó là dị ứng nặng. Khi xem lại, đĩa ấy đã để ngoài khá lâu trước khi lên bàn. Vài giờ sau triệu chứng tự dịu, và họ không bị lại ở những lần ăn sau. Cùng là một kiểu phản ứng, nhưng nguyên nhân có thể rất khác nhau.
Muốn phân biệt, hãy nhìn vào hai điểm. Thứ nhất là đĩa đó đã để bao lâu. Thứ hai là triệu chứng có dịu dần sau vài giờ hay không. Nếu đĩa để ngoài lâu và mẩn ngứa tự giảm, thường đó là thực phẩm hỏng chứ không phải dị ứng thật. Dị ứng thật thì sẽ lặp lại mỗi khi ăn đúng loại đó.
Cũng nên biết vì sao nhóm cá, giáp xác như tôm cua, và nhuyễn thể như mực, nghêu, sò đều có thể gây phản ứng. Protein trong các nhóm này khá giống nhau, nên hệ miễn dịch của người nhạy cảm có thể nhận nhầm. Người dị ứng tôm đôi khi cũng nhạy với cua, dù chưa bao giờ thử. Vì vậy đừng chủ quan chỉ vì một loại hải sản nào đó từng ăn được.
Dấu hiệu nhẹ cần theo dõi tại nhà
Dấu hiệu nhẹ là những gì bạn thường gặp nhất: ngứa, nổi mề đay, môi hoặc mí mắt hơi sưng. Có khi kèm đau bụng nhẹ, buồn nôn, hoặc đi ngoài thoáng qua. Các triệu chứng này thường khu trú và tự giảm trong vài giờ.
Thời điểm xuất hiện cũng là manh mối quan trọng. Phản ứng dị ứng thường đến trong vài phút tới vài giờ sau khi ăn. Nếu mẩn đỏ chỉ xuất hiện sau nửa ngày, bạn nên nghĩ tới nguyên nhân khác. Khi đó hãy nhớ lại trong bữa còn ăn món gì khác, có thể là rau, gia vị hay nước chấm.
Với dấu hiệu nhẹ, bạn có thể theo dõi tại nhà. Ngừng ăn, uống thêm nước và quan sát vài giờ. Ghi lại thời điểm bắt đầu và những gì đã ăn. Việc này giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn nếu bạn cần đi khám. Nếu triệu chứng không đỡ dần hoặc lan rộng, đừng chủ quan.
Dấu hiệu nặng: khi nào phải cấp cứu ngay
Đây là phần quan trọng nhất. Khó thở, thở rít, cảm giác nghẹn ở cổ họng hay giọng khàn đi là những dấu hiệu không được chờ. Nếu sưng lưỡi hoặc sưng mặt, chóng mặt, tụt huyết áp hay ngất xỉu, hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay.
Ngoài ra, nôn nhiều, đau bụng dữ dội kèm cảm giác lả người cũng là dấu hiệu bạn không nên tự xử lý. Đặc biệt, nếu đã uống thuốc chống dị ứng thông thường mà triệu chứng không tự hết thì đừng đợi thêm. Thuốc chỉ giúp dịu phản ứng nhẹ, không thể thay thế việc xử trí khi phản ứng đã nặng.
Sơ cứu tại chỗ khi bị dị ứng hải sản
Bước đầu tiên luôn là ngừng ăn và đẩy đĩa thức ăn ra xa. Đừng ăn tiếp để thử xem có sao không, vì đó chính là lúc phản ứng dễ nặng thêm. Hãy báo ngay nhân viên phục vụ để được hỗ trợ.
Tiếp theo, uống một ngụm nước ấm, nới lỏng quần áo quanh cổ và ngực, rồi để người bị ngồi thẳng. Quan sát hơi thở và màu môi. Nếu thấy khó thở, đừng chờ đợi, hãy gọi cấp cứu.
Chúng tôi hay nhắc khách một điều: không tự ý tiêm hay dùng thuốc khi chưa có chỉ định. Dùng sai liều hoặc sai loại có thể làm tình trạng rối thêm, nhất là khi người bị đã có sẵn bệnh nền.
Mức độ và hướng xử lý
Ở mức nhẹ, chỉ cần ngừng ăn và theo dõi vài giờ. Khi mề đay lan rộng, đau bụng hay nôn, bạn nên đi khám sớm trong ngày. Còn khi xuất hiện khó thở, sưng lưỡi, tụt huyết áp hay ngất, phải gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế ngay, không cần cân nhắc thêm.
Lưu ý là nhóm triệu chứng nặng tuyệt đối không được trì hoãn. Đừng đợi xem có tự hết không rồi mới đi khám.
Thuốc kháng histamine và điều cần biết
Thuốc kháng histamine giúp giảm ngứa và mề đay ở mức nhẹ, và nhiều gia đình có sẵn loại này trong tủ thuốc. Tuy vậy, nó không thay thế được cấp cứu khi đã có khó thở. Nếu đã dùng thuốc mà vẫn thở khó, đó không phải lúc chờ thuốc phát huy tác dụng.
Với trẻ nhỏ và người lớn tuổi, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi cho dùng. Liều lượng và phản ứng phụ ở hai nhóm này khác với người trẻ khỏe mạnh, và không nên tự suy liều theo cân nặng hay theo người khác.
Cách phòng tránh khi ăn hải sản
Phòng hơn chữa. Trước hết, hãy biết rõ loại hải sản mà mình hoặc người thân bị dị ứng. Đừng đợi đến lúc phản ứng mới đi tìm hiểu.
Khi gặp một loại hải sản lạ, hãy thử với lượng nhỏ trước. Đừng gắp cả đĩa một lúc, cũng không nên ăn cùng lúc nhiều món chưa quen, vì khi phản ứng xảy ra bạn sẽ khó biết nguyên nhân nằm ở đâu.
Việc chọn nguyên liệu cũng quan trọng. Hải sản tươi thường có mắt sáng, mang đỏ hoặc hồng và mùi biển nhẹ. Khi nấu ở nhà, nên nấu chín kỹ, nhất là các loại nhuyễn thể, và bảo quản lạnh đúng cách, không để ngoài quá lâu. Bạn có thể tham khảo thêm cách bảo quản hải sản tươi đúng cách để hạn chế nguy cơ ngay từ khâu mua về.
Khi đi ăn ngoài, đặc biệt ở các nhà hàng đông khách, hãy hỏi nhân viên về nguồn gốc và thời điểm chế biến. Với nhóm khách cần tiếp đãi người có dị ứng, nhiều người chọn nhà hàng có phòng riêng để dễ kiểm soát món ăn. Bạn có thể xem kinh nghiệm chọn nhà hàng có phòng riêng ở Đà Nẵng để có thêm gợi ý.
Để tham khảo thêm về các nguyên tắc an toàn thực phẩm và phản ứng dị ứng, bạn có thể đọc tài liệu về an toàn thực phẩm của Tổ chức Y tế Thế giới, nguồn đáng tin cậy để đối chiếu thông tin.
Trẻ nhỏ và người lớn tuổi cần chú ý gì
Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu dị ứng đôi khi khó nhận ra hơn. Trẻ có thể chỉ quấy khóc, bỏ ăn hoặc nôn, mà không nói được là mình bị ngứa. Vì vậy phụ huynh nên theo dõi sát sau mỗi lần cho trẻ ăn hải sản lần đầu.
Người có tiền sử hen suyễn hoặc bệnh tim mạch cũng nên khám trước khi ăn nhiều hải sản. Nếu bạn thuộc nhóm này, đừng ngại hỏi bác sĩ về mức độ an toàn của riêng mình.
Câu hỏi thường gặp
Dị ứng hải sản có khỏi hẳn không?
Có trường hợp giảm dần theo thời gian, nhưng nhiều người vẫn duy trì phản ứng suốt đời. Vì vậy đừng tự cho rằng đã khỏi rồi thử lại một cách liều lĩnh. Hãy kiểm tra với bác sĩ trước khi quyết định.
Dị ứng một loại hải sản thì có ăn được loại khác không?
Có thể, nhưng không chắc chắn. Dị ứng tôm không có nghĩa là chắc chắn dị ứng mực. Tuy nhiên vì protein khá tương đồng, nhiều người bị dị ứng chéo, nên tốt nhất nên hỏi bác sĩ trước.
Bao lâu thì nên đi khám khi nghi ngờ dị ứng?
Nếu có bất kỳ dấu hiệu nặng nào, hãy đi ngay. Với dấu hiệu nhẹ nhưng kéo dài quá vài giờ, hoặc lặp lại nhiều lần, bạn nên đi khám sớm trong ngày.
Nấu chín có loại bỏ được khả năng gây dị ứng không?
Không hẳn. Nhiệt có thể làm giảm một phần, nhưng nhiều protein gây dị ứng vẫn còn nguyên sau khi nấu. Nấu chín là cần thiết để đảm bảo an toàn vi sinh, nhưng đó không phải cách loại bỏ dị ứng.